Wie leeft met obesitas, voert vaak een stil gevecht. Tegen het lichaam, tegen vooroordelen en soms zelfs tegen de maatschappij. Natasja Wijling van de Nederlandse Vereniging voor Overgewicht en Obesitas (NVOO) vertelt.
Veel mensen denken bij obesitas ‘eigen schuld, dikke bult’. Wat gaat er mis in dat beeld?
“Obesitas is geen keuze. Ook is het geen simpel gevolg van te veel eten of te weinig bewegen. Het is een chronische ziekte, die verschillende oorzaken kent. Oorzaken die goed in kaart moeten worden gebracht om een passend behandelplan te maken. Wat veel mensen niet weten, is dat door steeds weer gewicht te verliezen en aan te komen, je lichaam in een soort overlevingsstand kan komen. Waardoor afvallen steeds moeilijker wordt. Het lichaam werkt dan niet meer mee zoals bij iemand die nooit gewichtsproblemen heeft gehad.”
Obesitas kent dus verschillende oorzaken. Waarom is het zo belangrijk om die in kaart te brengen?
“Als iemand al jarenlang worstelt met gewicht en meerdere afvalpogingen heeft gedaan, is dat een duidelijk signaal. Dan moet je niet blijven zeggen: ‘probeer gewoon wat gezonder te leven’. En is het essentieel om verder te kijken dan alleen leefstijl. Zo kunnen sommige medicijnen bijvoorbeeld gewichtstoename veroorzaken, zonder dat patiënten of artsen zich daarvan bewust zijn. Ook slaaptekort, chronische stress en onregelmatige werktijden spelen vaak een grote rol. De website www.checkoorzakenovergewicht.nl kan helpen om het totaalplaatje inzichtelijk te maken.”
Toch blijft het idee hardnekkig dat obesitas vooral een leefstijlprobleem is. Waarom?
“Door de aanname: ‘ieder pondje gaat door het mondje’. Maar dat doet geen recht aan wat obesitas werkelijk is. De Wereldgezondheidsorganisatie erkent obesitas al sinds 1997 als een chronische ziekte, maar in de praktijk blijft het oordeel vaak hangen.”
Wat doet dat oordeel met iemand die al jaren worstelt met (ernstig) overgewicht?
“Mensen krijgen het gevoel dat ze hebben gefaald. Dat leidt tot ‘self-internalized stigma’: je gaat geloven dat het jouw schuld is. Veel mensen bouwen niet alleen letterlijk maar ook figuurlijk een dik schild om zich heen. Of maken continu grapjes over zichzelf om anderen voor te zijn. Maar achter dat masker van gezelligheid zit vaak enorme eenzaamheid. Vaak worden sociale situaties vermeden, uit angst voor nare opmerkingen.”
Het stigma van obesitas is dus groot. Kan dat ervoor zorgen dat mensen zorg mijden?
“Absoluut. De drempel om hulp te zoeken wordt vaak enorm hoog. Mensen zijn bang dat alles aan hun gewicht wordt toegeschreven, zelfs als ze voor iets anders bij de huisarts komen. Die angst houdt mensen tegen. Dat is zorgelijk, want obesitas brengt grote gezondheidsrisico’s met zich mee, zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en zelfs verschillende vormen van kanker. Dat vraagt uiteraard om serieuze aandacht.”
Wat kunnen jullie als patiëntenvereniging betekenen?
“Wij willen de stem zijn van mensen met obesitas die zelf vaak, uit schaamte en angst voor veroordeling, niet durven te spreken over hun ziekte. En pleiten ervoor dat hun ervaringen serieus worden genomen. Daarom zetten we ons in voor meer scholing bij zorgverleners, voor breed gebruik van diagnostische tools, en voor een samenleving die ophoudt met oordelen. Zo hopen we het begrip voor obesitas te vergroten en het stigma te doorbreken.”
Als NVOO trekken jullie ook ten strijde tegen de ‘obesogene omgeving’; wat houdt dat in?
“Daarmee wordt bedoeld dat we als maatschappij overal verleidingen zien en hebben, van reclames in bushokjes tot producten bij de kassa. Ongezonde keuzes zijn vaak goedkoper en makkelijker. De overheid kan veel doen, bijvoorbeeld door marketing van ongezonde producten te beperken. Daarnaast moet gezondheidseducatie een vaste plek krijgen op school. Zo geef je kinderen gelijke kansen en creëer je gezonde normen.”
Wat wilt u mensen met obesitas meegeven?
“Het is niet jouw schuld – obesitas is een chronische ziekte. En zoals bij iedere ziekte heb je recht op hulp. Schroom niet om die in te schakelen!”
Zoek je steun of informatie, wil je ons (vrijwillige) werk steunen en lid worden? Je kunt de NVOO vinden op www.nvoo.nl.
